Łukasz Garbal

Po przełomie postmodernistycznym trudno mówić w humanistyce o dążeniu do prawdy; nie wypada “ustalać faktów”, lepiej, idąc za Popperem, “falsyfikować”. Jest to w pewnym sensie zrozumiałe - wiek XX był wiekiem fanatyzmów, a człowiek uważający, że “posiadł prawdę” może być niebezpieczny dla innych (szczególnie, jeśli prawdę tę chce wmuszać w tych, którzy, jego zdaniem, jej nie znają).

    Jednocześnie jednak jest to niebezpieczne - przy przyjęciu założenia, że wszystko jest interpretacją, nie możemy ustalać faktów. Dlatego zrodziło się sztuczne pojęcie “prawdy materialnej” (podobne do pojęcia sprawiedliwości “społecznej”). Lepsze jednak jest już to sztuczne pojęcie, niż uznanie, że wszystko jest interpretacją. To niebezpieczne rozdygotanie interpretacyjne widoczne jest także poza humanistyką, choćby w prawie.

Dążenie do prawdy powinno być intencją każdego działania naukowego.

    Oczywiście, przyjęcie założenia, że osiągnięcie prawdy jest niemożliwe to ułatwienie; zwalnia nas od odpowiedzialności (”ech, czy ważne, co napiszemy, skoro i tak nie szukamy prawdy, tylko kolejnej ekwilibrystycznej interpretacji?” - można niemal usłyszeć…). A przecież nie o to powinno chodzić. Klasycznym przykładem jest tu edytorstwo, dziedzina humanistyki zmierzająca do konkretu. Unikanie odpowiedzi na pytanie, co jest podstawą tekstu, wkładanie na równorzędnej zasadzie równoległych “tekstów głównych”….

    To tylko kilka myśli dla zasygnalizowania wagi problemu. Przecież wiemy, że np. interpretacja “Lokomotywy” Tuwima jako tekstu opiewającego totalitaryzm jest błędna; co nie ma wpływu na coraz to kolejne interpretacje tego typu… A przecież nie o to powinno chodzić w humanistyce! Trzeba starać się dążyć do prawdy, przy całym uznaniu dorobku wcześniejszych badaczy (i jednocześnie wiedzy, że po nas będą zapewne kolejni!), przy pokorze własnej niepełnej wiedzy - nie możemy zmienić się w akrobatów puenty i paradoksu. Humanistyka także bada fakty.